Gezondheidseconoom waarschuwt voor Gezondheidsparadox

"Huidig economisch systeem draait op gezonde mensen, maar maakt diezelfde mensen ziek”

21 oktober, Groningen – Voortijdige sterfte door niet-overdraagbare aandoeningen kost Nederland jaarlijks 3,2% bbp (OECD). Een regelrecht gevolg van economische prikkels die schade aan onze gezondheid voortbrengen. Dat staat in de gepubliceerde whitepaper ‘Gezondheidsbescherming als economische noodzaak’ van hoogleraar Economie van de Volksgezondheid Jochen Mierau (UMCG/RUG). Daarin waarschuwt hij o.a. voor de ‘Gezondheidsparadox’: dezelfde bedrijven die onze gezondheid schaden, ondermijnen daarmee ook zichzelf, want zij hebben gezonde medewerkers hard nodig. De whitepaper vormt belangrijke bouwsteen van de GezondheidsTransitie.

Vier niet-overdraagbare aandoeningen zijn de oorzaak van naar schatting 75% van de wereldwijde sterfte. Het terugdringen van de sterfte door cardiovasculaire ziekte, kanker, luchtwegaandoeningen en diabetes en andere metabole ziekten, zou alleen in Nederland al kunnen leiden tot 3,2% groei van het bbp. De belangrijkste risicofactoren voor deze aandoeningen zijn duidelijk verbonden met commerciële producten als tabak, alcohol en ultrabewerkte voeding.

“Als zoveel ziekte een regelrecht gevolg is van economische prikkels, dan moeten we toch vraagtekens gaan stellen bij dat systeem?” aldus Hoogleraar Economie van de Volksgezondheid, Jochen Mierau (UMCG/RUG). “Grote gezondheidsproblemen zijn het signaal van een falend systeem: gezondheid hangt één op één samen met hoe een samenleving haar economische systeem inricht. Goede nieuws, daar kunnen we dus iets aan doen door de spelregels binnen het systeem aan te passen.”

Gezondheidsparadox

Er zit een tegenstrijdigheid in ons huidige economische systeem: bedrijven ondermijnen onze gezondheid door ongezonde en schadelijke producten te verkopen, terwijl ze tegelijkertijd gezonde mensen nodig hebben om hun bedrijf draaiend te houden. Die Gezondheidsparadox zet Nederland in een onhoudbare situatie met mogelijk een tekort aan gezonde mensen en stijgende kosten door ziekte. Alleen door het systeem en de onderliggende spelregels aan te passen, zoals wetgeving, is het mogelijk de paradox te doorbreken.

Gezondheidsbescherming

Doordat gezondheid en economische vooruitgang zo nauw met elkaar verbonden zijn, is gezondheid een randvoorwaarde voor een gezonde economie. Dat betekent dat de politiek moet gaan inzetten op Gezondheidsbescherming, ofwel het stellen van (onder)grenzen aan structurele prikkels die gezondheidsschade veroorzaken. Denk aan een verplichte gezondheids-effectanalyse bij nieuw beleid, waarbij de producent moet aantonen dat het product geen onaanvaardbare schade veroorzaakt nog voor deze op de markt komt.

Begrenzing

Terughoudendheid in het stellen van ondergrenzen heeft een keerzijde. Door als samenleving toe te staan dat bedrijven flink kunnen profiteren, ondanks schadelijke effecten op de volksgezondheid, lopen de maatschappelijke kosten en problemen verder op. Ondanks de vrees voor stijgende kosten bij eerdere begrenzingen, zoals een verbod op kinderarbeid, heeft de veerkracht van de economie zich juist bewezen. Bedrijven gaan organisch op zoek naar andere manieren om winst te maken, binnen de kaders van de wet.

Podcast serie ‘Kanaries in de Kolenmijn’

In de nieuwe zesdelige podcast serie ‘Kanaries in de kolenmijn’ gaat Jochen Mierau in gesprek met denkers uit verschillende domeinen, om vanuit andere invalshoeken de verbreding van gezondheid op te zoeken. De podcast is vanaf 19 oktober te beluisteren op Apple Podcast en Spotify, met gastsprekers emeritus-hoogleraar en voormalig minister-president Jan-Peter Balkenende, ecotoxicoloog Martina Vijver, Eerste Kamerlid Marian Kaljouw, advocaat Jan-Koen Sluijs, bestuurder Lex Hoogduin en hoogleraar politieke filosofie en economie Lisa Herzog.

De GezondheidsTransitie is een groeiende beweging van 80 koplopers. Partijen die zich, los van de politiek, inzetten voor een gezonder Nederland. Dus ook als een kabinet valt. Zij kiezen ervoor om gezondheid structureel mee te nemen in al hun beleidskeuzes en begrotingen. UMCNL is financier van de whitepaper en koploper van de GezondheidsTransitie.